Ubezwłasnowolnienie

Temat ubezwłasnowolnienia bliskiej osoby jest bardzo trudny – podjęcie takiej decyzji budzi wiele emocji, a czasami również niezrozumienia. Są jednak sytuacje, w których to jedyna droga do ochrony osoby, która nie jest w stanie zadbać o swoje dobro. Ochrona majątku, konieczność podjęcia decyzji o leczeniu, prowadzenie spraw urzędowych, gdy dana osoba nie jest tego w stanie zrobić samodzielnie – przesłanek do tego, aby złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie, jest wiele.

Do naszej kancelarii zgłasza się wiele osób mierzących się z trudną koniecznością ubezwłasnowolnienia rodzica. Gdynia jest miastem, w którym rozpatruje się wiele takich spraw. Przygotowaliśmy zatem odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania. Jeżeli chcesz omówić konkretną sprawę – możesz umówić się na konsultację z adwokatem. Warto pamiętać, że każda sytuacja jest specyficzna i może wymagać określonego postępowania.

Czym jest ubezwłasnowolnienie?

Ubezwłasnowolnienie jest instytucją prawną chroniąca osobę, która z powodu stanu zdrowia psychicznego nie jest w stanie samodzielnie podejmować decyzji. W praktyce chodzi więc nie o odbieranie wolności, lecz o pomoc bliskiej osobie.

Jaki jest cel ubezwłasnowolnienia? Bardzo prosty. Takie działanie ma zapewnić, że decyzje dotyczące zdrowia, majątku i życia bliskiego będą podejmowane w jego najlepszym interesie przez wyznaczonego przedstawiciela. Skutkiem ubezwłasnowolnienia jest natomiast utrata lub ograniczenie zdolności do czynności prawnych. Osoba, która jest nim objęta przez sąd, nie może samodzielnie zawierać umów, sprzedawać majątku, zaciągać zobowiązań. To chroni ją np. przed wykorzystaniem przez oszustów czy narażeniem na straty finansowe siebie i bliskich.

Kiedy ubezwłasnowolnienie może być dobrym rozwiązaniem?

Ubezwłasnowolnienie to poważny krok, który najczęściej traktuje się jako ostateczność. Jednak ta instytucja czasami bywa zbawiennym rozwiązaniem. Kiedy warto pomyśleć np. o tym, aby złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie rodzica? Oto przyczyny, dla których rodziny zgłaszają się do nas najczęściej:

Ochrona majątku – bliska osoba zaciąga kolejne kredyty, podlega częstym wyłudzeniom lub boryka się z uzależnieniem? Jeżeli podejmuje coraz bardziej ryzykowne decyzje (np. zaciąga pożyczki, oddaje się hazardowi itp.), są to sytuacje, w których ubezwłasnowolnienie może uchronić przed finansową katastrofą.
Konieczność podjęciu decyzji o leczeniu – czasem bliski nie jest w stanie świadomie wyrazić zgody na działanie medyczne – np. dlatego, że jest nieprzytomny czy pod wpływem silnych środków, które uniemożliwiają „trzeźwe” dokonywanie wyborów. Opiekun prawny, po uzyskaniu decyzji sądu, może działać w imieniu swojego podopiecznego.
Prowadzenie spraw urzędowych – opiekun osoby ubezwłasnowolnionej może załatwiać sprawy w urzędach, zarządzać rachunkami. To przydatne rozwiązanie np. gdy rodzic ma problemy z demencją lub inną formą niepełnosprawności utrudniającą samodzielnie podjęcie działania.

Warto jeszcze raz podkreślić, że ubezwłasnowolnienie to nie odbieranie wolności, ale forma pomocy.

Jaki zakres ma ubezwłasnowolnienie?

Polskie prawo przewiduje dwa rodzaje tej instytucji – ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe. Na czym polega różnica? Ubezwłasnowolnienie całkowite stosuje się, gdy dana osoba w ogóle nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Przykład? Ciężka demencja – rodzic nie rozpoznaje bliskich, nie wie, gdzie jest. Skutkiem tej instytucji jest całkowita utrata zdolności do czynności prawnych – poza drobnymi, bieżącymi sprawami, np. zrobieniem zakupów itp. Dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej ustanawia się opiekuna prawnego.

Ubezwłasnowolnienie częściowe stosuje się natomiast, gdy dana osoba potrzebuje pomocy, ale jest w stanie kierować sobą w ograniczonym zakresie. Przykład? Lżejsza choroba psychiczna, umiarkowana niepełnosprawność umysłowa, stan uzależnienia od alkoholu czy narkotyku.

W takiej sytuacji następuje ograniczenie zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że niektóre działania – np. zaciągnięcie pożyczki, przyjęcie spadku czy sprzedaż majątku – wymagają uzyskania zgody kuratora. Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może bez problemu załatwiać samodzielnie drobne sprawy.

Kiedy można złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie?

Wniosek o ubezwłasnowolnienie możesz złożyć, gdy są ku temu przesłanki medyczne i prawne. Przykład? Wniosek o ubezwłasnowolnienie osoby starszej z demencją to jedna z najczęstszych sytuacji, z którymi spotykamy się w praktyce. A jakie konkretnie mogą być przyczyny zwrócenia się do sądu w tej sprawie.

Przesłanki medyczne obejmują choroby psychiczne, niedorozwój umysłowy lub inne zaburzenia uniemożliwiające kierowanie swoim postępowaniem. Mowa np. o demencji, schizofrenii, ciężkiej depresji z objawami psychotycznymi i znacznym stopniu niepełnosprawności intelektualnej, a także o poważnych uzależnieniach (np. narkomania, alkoholizm, uzależnienie od hazardu).

Istnieją także przesłanki prawne, np. gdy nie można załatwić spraw urzędowych w imienia rodzica, konieczne jest zarządzanie majątkiem osoby bliskiej lub krewny jest narażony na oszustwa. Ważne! Wniosek o ubezwłasnowolnienie częściowe możesz złożyć już na rok przed osiągnięciem pełnoletności przez dziecko z niepełnosprawnością.

Jak przeprowadzić ubezwłasnowolnienie?

Przeprowadzenie ubezwłasnowolnienia zaczyna się od złożenia dokumentów. Wniosek do sądu o ubezwłasnowolnienie można złożyć osobiście lub pocztą. Wnioskodawcami mogą być małżonek, krewni w linii prostej (rodzice, dzieci, dziadkowie), rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy lub Prokurator. Sprawy tego typu rozpatruje sąd okręgowy.

Jak może przebiegać taka sprawa?

W pierwszej kolejności składasz wniosek do sądu o ubezwłasnowolnienie. Sąd z urzędu ustanawia kuratora dla osoby – żeby chronić jej interesy.
Sąd zarządza badanie przez biegłych – psychiatrę i psychologa. Oni zbadają osobę, przeanalizują dokumentację, sporządzą opinię. Czasem potrzebna jest też obserwacja szpitalna – może trwać do trzech miesięcy.
Odbywa się rozprawa. Sąd wysłuchuje wnioskodawcy, kuratora, innych członków rodziny. Przede wszystkim jednak słucha osoby, której dotyczy wniosek – jeśli tylko jej stan na to pozwala.
Na tej podstawie sąd wydaje postanowienie. Jeśli orzeka ubezwłasnowolnienie całkowite, kieruje sprawę do sądu rejonowego, który ustanowi opiekuna. Jeśli częściowe – po prostu ustanawia kuratora.

Warto wiedzieć, że w przebiegu sprawy o ubezwłasnowolnienie wiele osób korzysta ze wsparcia adwokata – specjalista pomaga „przebrnąć” przez procedury w możliwie najprostszy i najmniej stresujący sposób.

Ile kosztuje sprawa o ubezwłasnowolnienie?

Pytanie ile kosztuje sprawa o ubezwłasnowolnienie, pojawia się często. Od razu uspokajamy – koszty nie są wygórowane. Podstawa to opłata sądowa – wynosi 100 zł za złożenie wniosku. Do tego mogą się pojawić koszty biegłych – zaliczka to zwykle około 400–600 zł, czasem więcej. Tymczasowo ponosi ją wnioskodawca, ale ostatecznie pokrywa je osoba ubezwłasnowolniona (jeśli ma majątek) lub Skarb Państwa.

Wydatki mogą być też wiązane z honorarium adwokata. Jest ono ustalane, zanim prawnik rozpocznie pracę, więc decyzję o współpracy można podjąć w pełni świadomie.

Ile trwa ubezwłasnowolnienie?

Pytanie o to, ile trwa ubezwłasnowolnienie, warto rozpatrzyć w dwóch aspektach. Są to czas postępowania i czas obowiązywania orzeczenia.

Czas trwania postępowania to średnio 3–4 miesiące w prostszych przypadkach, a w skomplikowanych – 8–12 miesięcy lub dłużej. Po orzeczeniu ubezwłasnowolnienia całkowitego ustanowienie opiekuna trwa dodatkowo 2–6 miesięcy. A zatem ile trwa ubezwłasnowolnienie w tym sensie? Od wniosku do pełnego zakończenia postępowania może minąć od kilku miesięcy do ponad roku.

Druga kwestia to czas obowiązywania. Ubezwłasnowolnienie może być uchylone lub zmienione. Sąd ma obowiązek co najmniej raz na rok oceniać, czy możliwe jest uchylenie lub zmiana – szanse na to są np. gdy podstawą do ustanowienia kuratora był nałóg. Wniosek o uchylenie mogą złożyć małżonek, krewni, opiekun lub kurator. Jeśli stan zdrowia się poprawił – sąd może uchylić ubezwłasnowolnienie lub zmienić jego zakres. To daje nadzieję na odzyskanie samodzielności.

Wniosek do sądu o ubezwłasnowolnienie – co powinien zawierać?

Wniosek do sądu o ubezwłasnowolnienie to formalny dokument, który ma określoną strukturę. Przygotowując wniosek do sądu o ubezwłasnowolnienie, pamiętaj o:

oznaczeniu sądu – właściwego dla miejsca zamieszkania;
danych wnioskodawcy – wskaż informacje o sobie oraz określ charakter relacji relacja z osobą ubezwłasnowolnianą (córka, syn, żona);
danych osoby, której dotyczy wniosek – potrzebne są imię, nazwisko, adres, PESEL;
żądaniu – jasno napisz np.: „wnoszę o ubezwłasnowolnienie całkowite/częściowe [imię, nazwisko]".
uzasadnieniu – to najważniejsza część, w której opisuje się stan zdrowia (choroba, jak się objawia osoby), dlaczego nie jest ona w stanie kierować sobą (potrzebne są konkretne przykłady) oraz dlaczego ubezwłasnowolnienie jest konieczne;
dowodach – załącz np. zaświadczenia lekarskie, dokumentację medyczną, orzeczenie o niepełnosprawności.

Jeśli nie czujesz się pewnie, adwokat pomoże przygotować wniosek do sądu o ubezwłasnowolnienie w Twoim imieniu.

Ubezwłasnowolnienie Gdynia – najczęściej zadawane pytania

Klienci naszej kancelarii często zadają pytania o ubezwłasnowolnienie. Odpowiadamy na te najczęstsze.

Czy można ubiegać się o ubezwłasnowolnienie osoby starszej z demencją?

Tak, ubezwłasnowolnienie osoby starszej z demencją jest możliwe i często konieczne. Ta choroba powoduje utratę zdolności kierowania swoim działaniem. Ważne są wówczas dowody medyczne potwierdzające diagnozę.

Czy można się ubiegać o ubezwłasnowolnienie rodzica?

Tak, dzieci mają prawo złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie rodzica, jeśli jego stan zdrowia na to wskazuje. Ubezwłasnowolnienie rodzica to trudna decyzja emocjonalnie, ale czasem jedyna droga, żeby skutecznie mu pomóc. Jeśli rozważasz ubezwłasnowolnienie rodzica, Gdynia jest miastem, w którym możesz się zgłosić do naszej Kancelarii po wsparcie.

Czy można się ubiegać o ubezwłasnowolnienie osoby z niepełnosprawnością?

Tak, ubezwłasnowolnienie osoby z niepełnosprawnością jest możliwe, jeśli stan jest na tyle trudny, że taka osoba nie radzi sobie samodzielnie. Często rodzice składają wniosek tuż przed pełnoletnością dziecka.

Jak odwołać się od wniosku o ubezwłasnowolnienie?

Od postanowienia przysługuje apelacja do sądu apelacyjnego. Składa się ją w terminie 14 dni od doręczenia postanowienia z uzasadnieniem.

Gdzie przeprowadzić ubezwłasnowolnienie rodzica w Gdyni?

Ubezwłasnowolnienie rodzica w Gdyni przeprowadza się w Sądzie Okręgowym w Gdańsku. Jest właściwy dla wszystkich spraw o ubezwłasnowolnienie w Gdyni. Wniosek składasz w sekretariacie Wydziału Rodzinnego i Nieletnich. Jeśli potrzebujesz pomocy przy ubezwłasnowolnieniu rodzica w Gdyni, możesz skorzystać z pomocy adwokata specjalizującego się w prawie rodzinnym.